Bu basit gibi görünen sorunun zihinlerde yarattığı karmaşa
şaşırtıcı... Herkesçe kabul
edilebilir bir teknoloji tanımı geliştirmedeki temel sorun, maddi ve maddi
olmayan unsurların hangi ölçüde tanıma dahil edileceğidir: Bir uçta, kimileri yalnızca maddi varlıkları (‘material objects’)
teknoloji olarak görmekte iken; kimileri bir adım öteye giderek maddi
varlıkların yanında teknolojik düşünceyi (‘technological thinking’) ve bilgiyi
de teknoloji tanımına katmaktadır. Diğer uçta, teknolojiye ilişkin yönetim ve
organizasyon faaliyetlerini de tanım içine alan araştırmacılara rastlanır.
Pozitif bilimlerin daha dar kapsamlı teknoloji tanımlarına karşılık, sosyal
bilimler alanında yapılan geniş teknoloji tanımlarının maddi olmayan unsurlara
yaptığı vurgu dikkat çekicidir. Teknoloji tanımının dikkatle yapılması, mimarlık ürünlerinin teknolojik açıdan eleştirilebilmesi için de bir ön koşul olmalı. Peki tanım ne kadar kapsayıcı olmalı ? “...teknolojiyi çok dar anlamı
ile alırsak...kendimizi yalnızca makineler ve araçlar konusunda konuşmaya
zorlarız...çok geniş alırsak...bu durumda teknoloji ile ticaret, pazarlama,
hukuk, muhasebe gibi faydalı diğer aktiviteler arasındaki çizgiyi çekemeyiz” (*).
Stephen J. Kline (**), teknolojinin çağdaş dünyada yaygın olarak içerdiği anlamları dört kategoride topluyor:
Stephen J. Kline (**), teknolojinin çağdaş dünyada yaygın olarak içerdiği anlamları dört kategoride topluyor:
- Donanım ('Hardware'): Bu başlık altında teknoloji kavramı otomobil, televizyon, uçak gibi mamul objeleri (ürünleri) içerir.
- Sosyo-teknik imalat sistemi ('Sociotechnical system of manufacture'): Bu başlık altında teknoloji bir objenin imalatını mümkün kılan süreçleri içerir. Dolayısıyla teknoloji sadece objenin kendisi değil, o objenin imalatının gerçekleştirilmesini sağlayan insanları, makineleri ve son ürünün yaratılmasını sağlayan sistemin parçasını oluşturan süreçleri içerir.
- Bilgiye dayalı beceriler, süreçler, prosedürler ve enformasyon ('Knowledge-based skills and procedures'), teknolojinin üçüncü tanımıdır. Bu tanım, önceleri 'teknik' olarak ifade edilegelen kavrama karşılık olarak kullanılmaktadır.
- Sosyo-teknik kullanım sistemleri ('Sociotechnical systems of use'), objeler bir kez imal edildikten sonra onlarla ne yaptığımıza ilişkin bir tanımdır. Bu anlamda teknoloji, imal edilen objelerden ve bunları kullanan insanlardan oluşan sistemleri içerir.
Teknolojinin yukarıda ifade edilen anlamlarının mimarlık ürünleri için örneklendirilmesi ve teknolojiye ilişkin yaygın sınıflandırmalar, bir başka kısa yazının konusu olacak...
(*) E. Braun (1998). Technology in Context –Technology Assessment for managers. The
Management of Technology and Innovation. Routledge
(**) Stephen J. Kline (2003) 'What is technology?' (Ed. Scharff, R.C. ve Dusek V.) Philosophy of Technology - The Technological Condition. Blackwell Condition, s.210-212.